Ghi nhận từ thực tế các diễn đàn nông nghiệp gần đây và cuộc đối thoại trực tiếp tại Ngày Hội Nhà Nông Xanh ở Lai Vung vừa qua, một câu chuyện đáng báo động đã được chính các nhà vườn sầu riêng lâu năm tiết lộ. Đó là sự xuất hiện âm thầm của những can hóa chất không nhãn mác được chuyển trực tiếp từ các xe hàng quay đầu từ biên giới về thẳng tay nhà vườn.
Những tên gọi tự phong như thuốc dưỡng thần tốc hay thuốc xịt đẹp da trái được các thương lái hoặc đầu nậu trung gian bán với giá rẻ. Lời hứa hẹn đưa ra vô cùng hấp dẫn: phun xịt loại này sẽ bao trái lên màu chuẩn, cơm vàng hực, thương lái vào cắt giá cao nhất vườn.
Thế nhưng, phía sau những can thuốc vô danh này là cả một hiểm họa lớn tự tay bức tử vườn sầu riêng tiền tỷ của nhà nông.
1. Hiểm họa vô hình từ những can hóa chất lậu
Sầu riêng đang là mặt hàng xuất khẩu tỷ đô của Việt Nam, nhưng đây cũng là đối tượng chịu sự kiểm soát nghiêm ngặt nhất về an toàn thực phẩm từ Tổng cục Hải quan Trung Quốc.
Nhiều nhà vườn lầm tưởng rằng thuốc do thương lái đưa, có nguồn gốc từ chính nước nhập khẩu thì chắc chắn sẽ an toàn và hợp thị hiếu của họ. Tuy nhiên, dưới góc nhìn kỹ thuật, thực tế lại hoàn toàn có thể gây nguy cơ nhiễm kim loại nặng âm thầm: Các loại thuốc không qua kiểm định này chứa nhiều tạp chất và tồn dư kim loại nặng độc hại như Cadimi, thạch tín hay Chì. Khi phun xịt bừa bãi, các kim loại này bám chặt vào đất, đi thẳng vào hệ rễ tơ và tích tụ trong mô trái.
Hậu quả nhãn tiền về mặt xuất khẩu: Chỉ cần một mẫu thử tại cửa khẩu phát hiện dư lượng vượt ngưỡng quy định, toàn bộ container sầu riêng trị giá hàng tỷ đồng sẽ bị trả về hoặc tiêu hủy lập tức. Nguy hiểm hơn, mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói liên quan sẽ bị tước bỏ vĩnh viễn, khiến cả vùng trồng của địa phương rơi vào cảnh nghẽn đầu ra, rớt giá thê thảm.
2. Trách nhiệm thuộc về ai khi vườn cây suy kiệt?
Thương lái chỉ cần mua được chuyến hàng đẹp, đóng thùng và đẩy đi kiếm lời nhanh chóng. Họ không ở lại cùng mảnh đất của bà con qua mùa mưa bão, cũng không cùng nhà nông phục hồi những gốc sầu sập xệ, ngộ độc hóa chất sau thu hoạch.
3. Làm nông bền vững: Đã đến lúc lấy lại quyền tự quyết
Sầu riêng Việt Nam muốn đi xa, đi bền bỉ sang các thị trường quốc tế và bán được giá cao ổn định, bắt buộc phải đi bằng con đường canh tác minh bạch và tuyệt đối an toàn thực phẩm. Nhà nông phải là người làm chủ mảnh vườn, làm chủ các nguồn vật tư đầu vào chứ không thể phó mặc cho những can thuốc trôi nổi của thương lái.
